Gaýtadan dikeldilýän energiýa önümçiliginiň ýaýramagynyň artmagy bilen, uzak wagtlap energiýa saklamagyň ösüşi meýile öwrüldi we uly möçberli uzak wagtlap energiýa saklamagyň tehniki ugurlaryna esasan nasosly saklamak, ereýän duz termal saklamak, suwuklyk tok saklamak, basylan howa saklamak we bäş kategoriýa boýunça wodorod saklamak girýär. Bu tapgyrda nasosly saklamak iň ösen ulanylyşdyr, ýöne basylan howa energiýa saklamagynyň artykmaçlyklary uly göwrümli, ýokary netijeli, arzan, daşky gurşawy goraýan we arassa, şeýle hem geografik çäklendirmelerden dynmak üçin nasosly saklamak üçin goşmaça bolmagyna garaşylýar.
Sygylan howa energiýasyny saklamak uzak wagtlap energiýa saklamak ulgamyna degişlidir we energiýa saklaýyş ulgamynyň zarýad bermek we boşatmak siklleriniň 4 sagatdan ýa-da günden, aýlardan köp wagtlap dowam etmegine mümkinçilik berýär, bu bolsa täze energiýa öndürişiniň üýtgemelerini düzgünleşdirmekde ajaýyp artykmaçlyklaryň biridir.
Hytaý Ylymlar akademiýasynyň inženerçilik termofizika institutynyň energiýany saklamak boýunça ylmy-barlag we ösüş merkeziniň müdiri Şýuýýužiýe tanyşdyryş dabarasynda şeýle diýdi: geljekde ýurdumyzyň energiýa ulgamy täze görnüşli täze energiýany esasy energiýa ulgamy hökmünde, ýel energiýasy, fotowoltaik energiýa öndürmek we beýleki gaýtadan dikeldilýän energiýa energiýasyny öndürmekde üýtgeşiklikler we arakesmeler bilen ýüze çykýar, eger elektrik ulgamyna giň möçberde girilse, howpsuzlyk howpuny döreder. Häzirki wagtda energiýa ulgamyny kadalaşdyrmak üçin çeýe düzgünleşdiriji serişde hökmünde energiýany saklamak ulgamyna zerurlyk ýüze çykýar. Sykyşly howa energiýasyny saklamak esasy mesele bolup durýar.
“Sygymly howa energiýasyny saklamak tehnologiýasy täze däl, däp bolan gysylan howa energiýasyny saklamak tehnologiýasy Germaniýada, ABŞ-da köp ýyllaryň dowamynda ulanylyp gelinýär, ýöne däp bolan gysylan howa energiýasyny saklamak tehnologiýasy gazylyp alynýan ýangyçlara bagly, uly tebigy gowaklara zerurlyk, energiýany saklamak netijeliliginiň pesligi we beýleki meseleler, giň möçberli mahabatlandyryş hemişe çäkli”. Şu Ýužýe Hytaýyň ösen gysylan howa energiýasyny saklamak ulgamynyň gysylan ýylylygy gaýtadan işleýändigini, indi gazylyp alynýan ýangyçlary ulanmaýandygyny we ýerüsti saklamak enjamlary, emeli kameralar we ýerasty tebigy gowaklar ýaly dürli görnüşlerde ulanyp boljakdygyny, saklamak kameralaryny gurmak üçin ulanylyp bilinjekdigini aýtdy. Mundan başga-da, ulgam energiýany saklamak netijeliligini ep-esli ýokarlandyrýar.
Häzirki wagtda, 100 MW kuwwatly ösen gysylan howa energiýasyny saklamak tehnologiýasyny ulanyp, Hytaý ilkinji halkara 100 MW kuwwatly ösen gysylan howa energiýasyny saklamak boýunça görkezme elektrik stansiýasyny gurdy we elektrik energiýasyny öndürmek üçin elektrik ulgamyna üstünlikli birikdirildi. Elektrik stansiýasy Hebeý welaýatynyň Çžanbeý etrabynda ýerleşýär we dünýäde gurulan we işleýän täze gysylan howa energiýasyny saklamak elektrik stansiýasynyň iň uly we iň gowy görkezijisidir. Ol ýylda 132 million kWt/sagada çenli elektrik energiýasyny öndürip, takmynan 50,000 ulanyjy üçin iň ýokary energiýa goragyny üpjün edip biler. Şol bir wagtyň özünde, ol ýylda 42,000 tonna standart kömür tygşytlap we 109,000 tonna uglerod dioksidi zyňyndylaryny azaldyp biler.
Sygylan gaz energiýasyny saklamagyň beýleki täze energiýa saklaýyş görnüşlerinden artykmaçlyklary näme? Umuman, ony howpsuz, uzak ömürli we güýçli partlaýjy güýç hökmünde gysgaça beýan edip bolýar. Birinjiden, gysylan gaz energiýasyny saklamak örän howpsuzdyr. Mysal üçin, suwuklandyrylan uglerod dioksidi energiýasyny saklamak taslamasyny alyp görüň, sebäbi uglerod dioksidini suwuklaşdyrmak örän aňsat, şonuň üçin ony saklamak üçin diňe birnäçe megapaskal basyş gerek, gizlin howp sebäpli gazyň ýokary basyşda saklanmagy barada alada etmegiň zerurlygy ýok, şol bir wagtyň özünde uglerod dioksidi zäherli däl, ýanmaýan we partlaýjy däl, özüniň howpsuzlygy örän gowy. Mundan başga-da, bularyň hemmesi mehaniki enjamlar bolandygy sebäpli, gysylan howa energiýasyny saklamak ulgamlarynyň ömrü adaty tehniki hyzmatda 30-50 ýyla ýetip biler. “Sygylan howa energiýasyny saklamak, howpsuzlyk we iş görkezijileriniň pese gaçmagy babatda tebigy artykmaçlyklara eýe bolan termal sikl esasynda amala aşyrylýan fiziki prosesdir we iň geljegi uly energiýa saklaýyş tehnologiýalarynyň biri hasaplanýar.” Hytaý Ylymlar Akademiýasynyň Inženerçilik Termofizika institutynyň ylmy işgäri Çen Haýşen şu artykmaçlyklara esaslanyp, gysylan howa energiýasyny saklamak tehnologiýasynyň ulanylmagynyň ýurduň iki uglerodly strategik maksatlaryna ýetmek we tebigy gurşawy gowulandyrmak üçin uly strategik ähmiýete eýedigini we bazaryň uly isleginiň bardygyny aýtdy.
Sygylan howa energiýa saklaýjysynyň energiýa partlamasynyň deňeşdirme boýunça güýçlidigini aýtmak gerek. Bu käbir ýörite ulanylyşlarda gönüden-göni işläp biler. Mysal üçin, uly gämilerde ulanylýan dizel hereketlendirijileri ýagdaýynda, gysylan howa adatça basyş bakynda saklanýar we ýangyç guýulmazdan öň krank milini öwürmek üçin ýörite başlangyç klapan arkaly porşene gönüden-göni täsir edýär. Bu gurluş şol bir ölçegdäki elektrik başlangyç hereketlendirijisine garanyňda has ykjam we arzan, şeýle hem gäminiň generatoryna we paýlaýyş ulgamyna artykmaç ýük salmazdan zerur bolan örän ýokary kuwwatly partlamalary üpjün edip biler.
Sygylan howa energiýasyny saklaýyş ulgamlary üçin Hytaý giň möçberli görkezmeleri we ulanylyşlary has-da güýçlendirýär, inženerçilik dizaýnynda we gurluşykda tejribe toplaýar we olaryň gurluşygyny we ulanylyşyny has-da çaltlaşdyrmak üçin doly we kämil senagat zynjyryny ösdürýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 14-nji sentýabry
